Poetry

ਧਰਮੀ ਬਾਬਲ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ / Honorable father committed a sin

ਧਰਮੀ ਬਾਬਲ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ
ਲੜ ਲਾਇਆ  ਸਾਡੇ ਫੁੱਲ ਕੁਮਲਾਇਆ
ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਛਰਾਂ ਰੂਪ ਹੰਡਾਇਆ
ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਦੀ ਮਾਂ ਪੂਰਨ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ

ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਚੁੰਮਣ ਵਡੀ
ਪਰ ਮੈਂ ਕੀਕਣ ਮਾਂ ਉਹਦੀ ਲੱਗੀ
ਉਹ ਮੇਰੀ ਗਰਭ ਜੂਨ ਨਾ ਆਇਆ
ਲੋਕਾ ਵੇ ਮੈਂ ਧੀ ਵਰਗੀ ਸਲਵਾਣ ਦੀ

ਪਿਤਾ ਜੇ ਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੰਡਾਵੇ
ਲੋਕਾ ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਲਾਜ ਨਾ ਆਵੇ
ਜੇ ਲੂਣਾ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਚਾਹਵੇ
ਚਰਿਤਰ ਹੀਣ ਕਵੇ ਕਿਉਂ ਜੀਭ ਜਹਾਨ ਦੀ

ਚਰਿਤਰ ਹੀਣ ਤੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਆਖੇ
ਜੇ ਕਰ ਲੂਣਾ ਵੇਚੇ ਹਾਸੇ
ਪਰ ਜੇ ਹਾਣ ਨਾ ਲੱਭਣ ਮਾਪੇ
ਹਾਣ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ ਅਪਮਾਨ ਦੀ

ਲੂਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਪਰਾਧਣ
ਜੇਕਰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੋਏ ਸੁਹਾਗਣ
ਮਹਿਕ ਉਹਦੀ ਜੇ ਹੋਵੇ ਦਾਗਣ
ਮਹਿਕ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਕੰਜਕ ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਣਦੀ

Roman Transliteration:

dharmi babal paap kamaya
larh laya mere phull kumlaya
jis da IchraaN roop handaya
mein Puran di maaN pooran de haan di

main uston ikk chumman vaddi
par main keekan maan uhdi laggi
uh meri garb joon na aaiya
loka ve maiN dhi vargi salvaan di

pita je dhi da roop handaave
loka ve tainu laaj na aave
je Loona Puran nu chaahve
charitarheen kave kion jeebh jahaan di

Loona hove taan apradhan
jekar androN hove suhagan
mehak ohdi je hove dagaan
mehak meri taaN kanjak main hi jaan-di

English Translation:

Honorable father committed a sin
Married me to a wilted flower
Whose youth IchrraaN had worn out
I am like Puran’s mother, Puran is my match

I am just one kiss elder than him
But how can I be called his mother
He is not born of my womb
World, I am like a daughter to Salvan

If a father marries his daughter
World, isn’t that shameful
If Loona desires Puran
Why is she called characterless by the world

She may be called characterless
If Loona trades in pleasures
But if the parents don’t find a match
What’s shameful in finding yourself a match

Loona would have been guilty
Had her heart accepted the marriage
Had her essence been permeated
My essence is chaste, only I know

Source: Long poem Loona by Shiv Kumar Batalvi is retelling of this Legend of Puran Bhagat where Loona is the protagonist instead of Puran.

English Translation, by Jasdeep in collaboration with Manpreet 

Legend of Puran Bhagat:
Puran was son of King Salvaan and Queen IchraaN, on his birth, astrologers told Salvaan that Puran is cursed, if he is seen by his parents he will die, so he is kept in isolation. In the mean time Salvaan marries Loona a beautiful woman in her youth. When Puran’s curse is over, he comes out from isolation. Loona is charmed by his looks. She offers carnal love to him. But Puran does not accept it as he considers Loona to be his Mother. Loona conspires and makes Salvaan punish Puran. Puran is punished to be executed, but IchraaN pleads mercy and he is thrown into a well, from where Naath Jogis rescue him and he  is taught mysticism so he becomes Puran Bhagat.

Further Information:

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਬੱਚੇ/ The children who come to learn from me

photo.jpg

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੁੜਤੇ
ਅਕਸਰ ਪਾਟੇ ਹੁੰਦੇ
ਕਾਜਾਂ ਕਾਲਰਾਂ ਜੇਬਾਂ ਕੋਲੋਂ

ਇਕ-ਅਧ ਬਟਨ
ਜੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ
ਲਾਲ ਪੀਲੇ ਕਾਲੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ
ਉਹ ਵੀ ਖੁਲ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਇਹਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ
ਕਿਸੇ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ
ਬੂਟਾਂ ਦਾ ਮਿਹਣਾ ਹੈ
ਐਸ ਸੀ , ਬੀ ਸੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ
ਵਜੀਫੇ ਦੀ ਉਡੀਕ

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਬੱਚੇ
ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਉਹੋ ਜਿਹੇ
ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਉਹ ਆਉਂਦੇ ਘਰੋਂ
ਬਲਕਿ ਘਰੋਂ ਆਏ ਮਾਸੂਮ
ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਹੋਰ ਵੀ ਢੀਠ ਹੋ ਜਾਂਦੇ
ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ

ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦੇ ਰਤਾ ਵੀ
ਮੁਖ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ
ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ
ਸਭ ਭੈਣ ਜੀਆਂ ਨੂੰ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਬੱਚੇ
ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਲੈਂਦੇ ਨੇ
ਗਧੇ ਸੂਰ ਉਲੂ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
ਮਿਡ ਡੇ ਮੀਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਾਂਙ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਬੱਚੇ
ਜਾਣਨ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ
ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿਣ
ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਮੈਨੂੰ

ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵਾਂ
ਮੈਂ ਵੀ
ਵਿਚਕਾਰ ਇਹਨਾ ਦੇ
ਪੜਾਉਂਦਿਆਂ ਅਕਸਰ ਲਗਦਾ ਮੈਨੂੰ

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਬੱਚੇ
ਕਿੰਨੇ ਭੋਲੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ
ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਆਪ

ਨਹੀਂ ਇਹਨਾ ਕੋਲ
ਕੋਈ ਸਲੀਕਾ ਸਲੂਟ
ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਧੰਨਵਾਦ

ਉਹ ਮੂੰਹ ਫੱਟ ਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਜੀਅ ਆਵੇ
ਬੋਲਦੇ ਨੇ ਗਾਲਾਂ ਕਢਦੇ
ਤੁਰਦੇ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਠੁਡੇ ਮਾਰਦੇ
ਖੇਡਦੇ ਨੇ ਨਸੀਬਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦਾ ਕੈਚ ਛਡਦੇ
ਲੜਦੇ ਨੇ ਗਲਮੇ ‘ਚ ਹੱਥ ਪਾ ਲੈਂਦੇ

ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹੋ ਢੰਗ

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ
ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਮੋਹ ਕਿਉਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ

ਚਾਹਾਂ
ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਂਙ ਤੁਰਾਂ
ਮੋਢਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਹੱਥ ਪਾ
ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ

ਪਰ ਮੈਂ ਖਿਝ ਜਾਂਦਾ ਅਕਸਰ ਇਹਨਾ ‘ਤੇ

ਮੇਰੀ ਇਹ ਖਿਝ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਹੈ ?

ਉਹ ਜੇ ਲੱਤ ਮੁਕੀ ਹੁੰਦੇ
ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਭੈਣ ਇਕ ਕਰਦੇ
ਬੈਂਚਾਂ ਉਪਰ ਨੱਚਦੇ
ਉਚੜੀਆਂ ਕੂਹਣੀਆਂ
ਗਿੱਟੇ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ
ਪੱਟੀ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ

ਇਹਦੇ ‘ਚ ਇਹਨਾ ਦਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ?
ਮੈਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ ?

ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ

ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਬੋਲੇ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ
ਸੁਣਦੇ ਮੈਨੂੰ

ਮੈਂ ਦਸਦਾ
ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀ ਬਲਵੰਤ ਭਾਟੀਏ ਬਾਰੇ
ਪਿਉ ਜੁਤੀਆਂ ਸਿਉਂਦਾ ਇਹਦਾ
ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੀ ਕਰਦਾ
ਬਲਵੰਤ ਫੀਸ ਭਰਦਾ
ਅੱਜ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਮੈਂ ਦਸਦਾ
ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਰਾਣੇ ਬਾਰੇ
ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ
ਇਹਦੇ ਪੁੱਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਹਿੰਦਾ
ਛੁੱਟੀ ਇਹਦੀ ਲੰਘਦੀ
ਬੱਠਲ ਚੱਕਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਢੋਂਹਦਿਆਂ
ਅੱਜ ਕੱਲ ਹਾਈਕੋਰਟ
ਇਹਤੋਂ ਪੁੱਛ ਪੁੱਛ ਕੰਮ ਕਰਦੀ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ‘ਚ ਨਿਵੇਲੀ ਕੋਠੀ

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛੋਂਹਦਾ
ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ
ਆਖਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਮੇਰੇ ਕੋਲ
ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ

ਕਿੰਨੇ ਸਾਫ ਦਿਸਦੇ
ਮੱਥਿਆਂ ‘ਚ ਵਜਦੇ
ਸਿਰ ਪਾੜ ਦਿੰਦੇ

ਅਸਲ ‘ਚ

ਅਜੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਬਣੀ
ਕੋਈ ਖੁਰਦਬੀਨ
ਜੋ ਦੇਖ ਸਕੇ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਬੱਚੇ
ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਨੇ
ਸਿਰੇ ਦੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ

ਆਖਦੇ ਅਧਿਆਪਕ
ਸਿਰ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ

ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਕਵੀ-ਮਨ
ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ
ਇਹਨਾ ਕੋਲ ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੈ ।।

( ਨਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ ‘ ਸਿਆਹੀ ਘੁਲ਼ੀ ਹੈ ‘ ਵਿਚੋਂ )

The children who come to learn from me

The children who come to learn from me
wear clothes
often tattered
from collars, pockets, button openings

If by chance
A button is  in place
sewn with a red, yellow or black thread
It would be open

A pair of shoes
taunt their feet
given away by a charity club
In a hope
of stipend
entitled for SC/BC category

The children who come to learn from me
Why do they remain the same
Same as they come from their home
Rather, they are innocent when they come
But schooling makes them more stubborn
More spoiled

Head teacher
Does not like them at all
Women teachers
Despise them
The children who come to learn from me
take adjectives like ass, pig, idiot
like water with  a mid-day meal

The children who come to learn from me
Know a lot more than me
Yet, they listen to me
Blankl faced

While teaching
I feel
As if, I am
Sitting along with them too

The children who come to learn from me
How sweet, innocent and simple
They are

They don’t possess
any civility or salutation
to say thank you, please

They are outspoken
Straight form heart
They speak, they curse
They walk, kicking the stones away
They play, missing the catch of theball of destiny
They fight, they grab collars

This is the way they love,the same
The children who come to learn from me

Why am I getting affectionate
Today?

I wish
I can walk like friends
with my arms around the shoulders
of my students

But I often get irritated at them
What for?

If they quarrel
They curse like a sailor

They dance
on classroom benches
They don’t mind dressing
the wounded  knees or elbows

What is their crime in it?
What am I afraid of?

I lecture

Listening to me
They go silent
As if they have never spoken

I tell them about
My classmate Balwant Bhatia
His father made shoes
In holidays he worked as a laborer
To pay his school fee
Now, he is a bank manager

You should study too

I tell them about
My friend Rana
Even professor of economics
Dreaded questions asked by him
On a holiday
He would carry bricks at construction sites
These days, high court
Works on his whims
He just got a new kothi in
Chandigarh

You should study too

I begin to tell my own story
But I stop

I keep telling them
You should study too

Dreams of
The children who come to learn from me

How bright they must be
Mind boggling

Actually

There is no microscope
Built yet
That can see
Dreams of
Children who come to learn from me

Children who come to learn from me
Are very mischievous
Mischievous beyond limit

Teachers say this
and Get tense

Poetic mind ponders
At least, they have something.

Postscript: Gurpreet teaches Punjabi at Government school in Mansa district. This poem is from his third anthology ‘siaahi ghuli hai’ ( ink is imbued). Its interesting he has used ਙ rather than ਗ in ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਂਙ ਤੁਰਾਂ.

English Translation: Jasdeep

Photo: Pre-School Kids by Jasdeep (https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150494059425651&set=a.10150426797685651.609092.554685650&type=1&permPage=1)

ਬੁਰਕੀ / bait

ਬੁਰਕੀ

ਸਿਆਣੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਖਦੀ ਹੈ
ਨਹੀਂ ਸੱਚ
ਤਕੜੇ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਆਖਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਮਾਰਨਾ ਹੈ
ਉਹਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਮਾਰੋ
ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤੀਰ ਦੀ
ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦੀ
ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਬੱਸ ਘੁਰਕੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ
ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੇ
ਤਾਂ ਬੁਰਕੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ

ਬੁਰਕੀ ਨਾਲ
ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਹਿੱਲਦੀ ਪੂਛ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਬੁਰਕੀ ਨਾਲ
ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤਾਂ ਕੀ
ਹੋਰ ਵੀ ਬੜਾ ਕੁਝ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਮਾਰਨਾ ਹੈ
ਤਕੜੇ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਆਖਦੀ ਹੈ

breadcrumbs

the might of the wise says
no, actually
the wisdom of the mighty says

we should not kill the enemy
the enmity inside should be killed

and to kill the enmity
we don’t need
the arrow
or the sword
we just needs to frown
and if it does not work
we need breadcrumbs

with breadcrumbs
the raised fists
become wagging tails
with breadcrumbs
not only the enmity of the enemy gets killed
lot more is killed along with

we should not kill the enemy
wisdom of the mighty says

Bait

the wisdom of the mighty states
why should the enemy be killed
the enmity inside should be killed
and to kill the enmity
we don’t need the arrow or the sword
we just need to frown
and if that does not work
we need bait

with a frown, the gut starts churning
with a bait, the raised fists become wagging tails
with the frown and baiting, not only the enmity of the enemy
a lot more gets killed along

but we

did not get startled by the frown of the mighty
did not drool over his baits
there is some other thing inside us
which does not get killed with a frown or baits

Source: Poem ‘Burki’  is written by poet/cartoonist Jaswant Singh Zafar ( ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫਰ ) ‘s latest poetry book  “Ih banda ki hunda? (What a man is ?) “. He is an Engineer by profession .
English Translation is by Jasdeep.

Update: Thanks to Manpreet for noticing,  a few grammatical errors have been corrected.

Update: Added alternative translation as pointed out by Gurtej

ਆਪਣੀ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ‘ਚੋਂ / अपनी असुरक्षा से / Lines to Our Own Insecurity

cartoon_46-1024x749

ਆਪਣੀ ਅਸੁੱਰਖਿਆ ‘ਚੋਂ 

ਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਹੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਬੇ-ਜ਼ਮੀਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਸ਼ਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇ
ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ‘ਚ ‘ ਹਾਂ ‘ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਬਦ
ਅਸ਼ਲੀਲ ਹੋਵੇ
ਤੇ ਮਨ ਬਦਕਾਰ ਘੜੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਡੰਡੌਤ ‘ਚ ਝੁਕਿਆ ਰਹੇ
ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਹੈ

ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਸਾਂ ਘਰ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਅ
ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁਸੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਮਨੁੱਖ ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੀਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ਼ ਵਾਂਗ ਗਲੀਆਂ ‘ਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੇਤੀਂ ਝੂਮਦਾ ਹੈ
ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ

ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਸਾਂ ਜੱਫੀ ਵਰਗੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਨਾਂ
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਸਾਂ ਕੰਮ ਵਰਗਾ ਨਸ਼ਾ ਕੋਈ
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂ ਸਮਝੇ ਸਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਜਿਹੀ ਵਫ਼ਾ
ਪਰ ਜੋ ਦੇਸ਼
ਰੂਹ ਦੀ ਵਗਾਰ ਦਾ ਕਾਰਖਾਨਾ ਹੈ
ਪਰ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਉੱਲੂ ਬਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਘਰ ਹੈ
ਤਾਂ ਉਸਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੈ
ਜੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਮਨ ਏਹੋ ਹੁੰਦੈ
ਕਿ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਰਿੜਦਿਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟਦੀ ਰਹੇ ਹੋਂਦ ਸਾਡੀ
ਕਿ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ਥੁੱਕਦਾ ਰਹੇ
ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਬੇਸ਼ਰਮ ਹਾਸਾ
ਕਿ ਆਪਣੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣਾ ਹੀ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ
ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅਮਨ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਹੈ

ਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਏਹੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਹਰ ਹੜਤਾਲ ਨੂ ਫੇਹ ਕੇ ਅਮਨ ਨੂੰ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੈ
ਕਿ ਸੂਰਮਗਤੀ ਬੱਸ ਹੱਦਾਂ ‘ਤੇ ਮਾਰ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਨੀ ਹੈ
ਕਲਾ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬੱਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚ ਖਿੜਨਾ ਹੈ
ਅਕਲ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਖੂਹੇ ਤੇ ਗਿੜ ਕੇ ਧਰਤ ਸਿੰਜਣੀ ਹੈ
ਕਿਰਤ ਨੇ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਰੀਂ ਖਰਕਾ ਹੀ ਬਣਨਾ ਹੈ
ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਹੈ

ਪਾਸ਼

aapnī asurãkhiata nuñ

je desh di surãkhia eho hundī hai
ke be-zameerī jindagi laī sharāt ban jāve
akh di putlī ‘ch ‘haañ’ toñ binañ koī vī shabd
ashleel hove
te man badkaar ghaḌīaañ saahmne dandaut ‘ch jhukiā rahe
taañ saanu desh dī surãkhia toñ khatra hai

asiñ taañ desh nuñ samjhe saañ ghar vargi pavittar shai
jihde vich husaḌ nahiñ huñda
manukh varhde meeñhañ dī gooñj vaañg galiañ ‘ch vahiñda hai
kanak dīaañ ballīaañ vaañg khetiñ jhoomda hai
asmaan dī vishaalta nuñ arth diñda hai

asiñ taañ desh nuñ samjhe saañ japhī varge ahisaas da naañ
asiñ taañ desh nuñ samjhe saañ kamm varga koī nasha
asiñ taañ desh nuñ samjhe saañ kurbaani jihī vafa
par jo desh
rooh dī vagaar da kaarkhaana hai
par jo desh ullu baṆan da paryog ghar hai
taañ us toñ saanu khatra hai
je desh da aman eho hundai
ke karze de pahaḌaañ toñ riḌdiaañ pathrañ vaañg tuttdī rahe hoñd saadī
ke tankhahaañ de mooñh te thukkda rahe
keemtaañ da beshãrm haasa
ke aapne lahu vich nahauna hī tīrath da punn hove
taañ saanu aman toñ khatra hai

je desh dī surãkhiata eho hundī hai
ke har haḌtaal nuñ feh ke aman nuñ rañg chaḌna hai
ke sooramgati bass haddañ ‘te maar parwaan chaḌnī hai
kala da phull bass raaje dī khiḌkī vich khiḌna hai
akal ne hukam de khoohe te giḌke dharat sinjani hai
kirãt ne raaj mahilaañ de darīñ kharka hī baṆna hai
taañ saanu desh dī surãkhiata toñ khatra hai

– Paash

अपनी असुरक्षा से

यदि देश की सुरक्षा यही होती है
कि बिना जमीर होना ज़िन्दगी के लिए शर्त बन जाए
आँख की पुतली में हाँ के सिवाय कोई भी शब्द
अश्लील हो
और मन बदकार पलों के सामने दण्डवत झुका रहे
तो हमें देश की सुरक्षा से ख़तरा है ।

हम तो देश को समझे थे घर-जैसी पवित्र चीज़
जिसमें उमस नहीं होती
आदमी बरसते मेंह की गूँज की तरह गलियों में बहता है
गेहूँ की बालियों की तरह खेतों में झूमता है
और आसमान की विशालता को अर्थ देता है

हम तो देश को समझे थे आलिंगन-जैसे एक एहसास का नाम
हम तो देश को समझते थे काम-जैसा कोई नशा
हम तो देश को समझते थे कुरबानी-सी वफ़ा
लेकिन गर देश
आत्मा की बेगार का कोई कारख़ाना है
गर देश उल्लू बनने की प्रयोगशाला है
तो हमें उससे ख़तरा है

गर देश का अमन ऐसा होता है
कि कर्ज़ के पहाड़ों से फिसलते पत्थरों की तरह
टूटता रहे अस्तित्व हमारा
और तनख़्वाहों के मुँह पर थूकती रहे
क़ीमतों की बेशर्म हँसी
कि अपने रक्त में नहाना ही तीर्थ का पुण्य हो
तो हमें अमन से ख़तरा है

गर देश की सुरक्षा को कुचल कर अमन को रंग चढ़ेगा
कि वीरता बस सरहदों पर मर कर परवान चढ़ेगी
कला का फूल बस राजा की खिड़की में ही खिलेगा
अक़्ल, हुक्म के कुएँ पर रहट की तरह ही धरती सींचेगी
तो हमें देश की सुरक्षा से ख़तरा है ।

– पाश (चमन लाल द्वारा हिंदी अनुवाद )

Lines to Our Own Insecurity

If there be the terms for the security of a nation
the precondition of life is to have no conscience
any word other than ‘Yes’  be obscene to naked eye
the mind should bow to reverence to unjust moments
Then the security of the nation is a direct threat to us

We had thought of nation as a pious home
where there is no place for gloom
A person is free to flow in the streets like rain and thunder
and give meaning to immensity of the sky

We had thought of the nation as a fond embrace
We had thought of the nation as joyous as work
We had thought of the nation as loyal as sacrifice
But  if the nation becomes a workshop
to strip us of our souls
if it becomes a laboratory to turn us into fools
Then we are threatened indeed
If the peace of the nation be such
that our identity be broken like
stones rolling down a borrowed mountain
The forever rising prices mock brazenly at our wages
Bathing in our own blood be our pilgrimage
Then we are threatened by this peace

If the security of the nation demands
that every protest be extinguished in the name of peace
Courage means only dying at the border
Art should blossom only at the despot’s window
Intellect should be put to use only by order
And labour will only be a sweeper outside the citadel
Then the security of the  nation is direct threat to us

Paash ( Translated by Nirupma Dutt )

 


Source:
Original in Punjabi by revolutionary poet Avtar Singh Paash, He was gunned down by Khalistani militants in 1988.
Translation by Nirupma Dutt

Cartoon by Iranian political cartoonist Touka Neyestani

Hindi Translation from Kavita Kosh

ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧੁੱਪ / the sky and sunshine

ਕੱਲ ਰਾਤ ਅਸਮਾਨ ਬਹੁਤ ਰੋਇਆ
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਧੁੱਪ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈ

ਅਸਮਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ

ਅਸਮਾਨ:  ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ?
ਧੁੱਪ: (ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਮੈਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ |

ਸੂਰਜ ਹੱਸਦਾ ਏ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀ  ਬੇਵਕੂਫੀ ਤੇ |

ਅਸਮਾਨ: ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਈ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਦਾਸੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਏ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਸ਼ਿੰਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ  ਓਦਰੇ ਪਏ ਸੀ|
ਧੁੱਪ: ਕਮਲਿਆ, ਵਿਛੋੜਾ  ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਐ

ਸੂਰਜ  ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਏ, ਸ਼ਾਇਦ ਧੁੱਪ ਦੀ ਹਲੀਮੀ ਤੇ |

the sky cried last night..
the sunshine came to see him in the morning..
sky is happy

sky: where were you sunshine ?
sunshine: we were on a vacation

sun laughs, perhaps at sky’s stupidity

sky: i missed you a lot, without you its all gloomy here, even the earthlings were longing for you
sunshine: (*smiles*) separation is like a test, it tells you the worth of your loved ones

sun smiles, perhaps at sunshine’s decency

ਯਤਨ / effort

ਹਰ ਕੋਈ ਇਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਦੌੜਾਕ ਮੇਖਾਂ ਪਰਖਦਾ ਹੈ,
ਕਾਰੀਗਰ ਸੰਦ ਬਦਲਦਾ ਹੈ,
ਕਿਸਾਨ ਦੁਵਾਰਾ ਬੀਜਦਾ ਹੈ,
ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਵੀਂ ਸੜਕ ਫੜਦਾ ਹੈ,
ਮੈਂ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਾਂਗਾ,
ਅੱਜ ਹਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ,
ਕੱਲ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਾਜਰੇ ਉੱਠਾਂਗਾਂ;
Read it in Roman Script

everyone does like that
athlete checks the spikes
smith changes the tools
peasant sows again
labourer starts working on a new road
i will also practice the same
it was a day of loss
i will rise up early
for a win tomorrow

Source:This poem is by Harpreet Singh , a budding poet . An Engineering Graduate from GNE Ludhiana . Earns his livelihood in Lecister, England. He has published a book of poems “Dhupp di Chaanve”.

ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾ/spreading fire

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ
ਉਹਨਾ ਦਾ ਗੁੱਸਾ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ
ਉਹਨਾ ਦੀ ਤਲਖੀ
ਮੈਂ ਉਹਨਾ ਦੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਲਫ਼ਜ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰ ਰਿਹਾਂ
ਲੈਅ ਅਤੇ ਤਾਲ ਨਾਲ
ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ
ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਰਿਹਾਂ

————-

It’s thousands of years old
their anger
thousands of years old
is their bitterness
I am only returning their scattered words
with rhyme and rhythm
and you fear that
I am spreading fire.

Source: The poem is written by Hindi poet Gorakh Pandey. The English translation is from an article ‘The Rebel‘ by Rahul Pandita. Article is worth a read too.

Punjabi translation is by Yours Truly

ਆਇਆ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ/ aiya nand kishor

ਆਇਆ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ

ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਰਿਜ਼ਕ ਦੇ
ਆਇਆ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ
ਚੱਲ ਕੇ ਦੂਰ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ
ਗੱਡੀ ਬੈਠ ਸਿਆਲਦਾ
ਨਾਲ ਬਥੇਰੇ ਹੋਰ

ਰਾਮ ਕਲੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ
ਸੁਘੜ ਲੁਗਾਈ ਓਸ ਦੀ
ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ
ਇਕ ਪਿੰਡ ਬਾਹੇਵਾਲ ਵਿਚ
ਜੜ ਲੱਗੀ ਤੇ ਪੁੰਗਰੀ
ਰਾਮ ਕਾਲੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਚੋਂ
ਜਨਮੀ ਬੇਟੀ ਓਸਦੀ
ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਮਾਧੁਰੀ

ਕੱਲ ਮੈਂ ਦੇਖੀ ਮਾਧੁਰੀ
ਓਸੇ ਪਿੰਡ ਸ੍ਕੂਲ ਵਿੱਚ
ਗੁੱਤਾਂ ਬੰਨ ਕੇ ਰਿਬਨ ਵਿੱਚ
ਸੋਹਣੀ ਫੱਟੀ ਪੋਚ ਕੇ
ਊੜਾ ਐੜਾ ਲਿਖ ਰਹੀ

ਊੜਾ ਐੜਾ ਲਿਖ ਰਹੀ ?
ਬੇਟੀ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀ
ਕਿੰਨਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਾਕ ਹੈ
ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਤੇ ਰਿਜ਼ਕ ਦਾ

ਏਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਡਲੇ
ਪੋਤੇ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦੇ
ਬਹਿ ਬਾਪੂ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿਚ
ਲੁਧਿਆਣੇ ਆਂਵਦੇ
ਕੌਨਵੇਂਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ
ABCD ਸਿੱਖ ਦੇ

ABCD ਸਿੱਖ ਦੇ ?
ਪੋਤੇ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦੇ
ਕਿੰਨਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਾਕ ਹੈ
ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਅਕਾਂਕਸ਼ਾ

ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਰਿਜ਼ਕ
ਆਇਆ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ
ਚੱਲ ਕੇ ਦੂਰ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ
ਗੱਡੀ ਬੈਠ ਸਿਆਲਦਾ

– ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ

————————–

aaiaa nand kishor

piche piche rizak de
aaiaa nand kishor
chall ke door bihaar toN
ghaddii baith siaaldaa
naal bathere hor

raam kalii vii naal sii
sughrh lugaaii os dii
ludhiaane de kol hii
ik piNd baahevaal vich
jarh laggii te puNgrii
raam kaalii dii kukh choN
janmii betii osdii
naaN rakhiaa sii madhurii

kall maiN dekhii madhurii
osee piNd sakool vich
guttaaN bann ke riban vich
sohnii phattii poch ke
uurraa airraa likh rahii

uurraa airraa likh rhii ?
bettii nand kishor dii
kiNnaa guurrhaa saak hai
akhraaN daa te rijk daa

aise piNdd de laaddle
potee achcharr siNgh de
beh baapuu dii kaar vich
ludhiaane aaNvde
convent vich parrh rahe
ABCD sikh de

ABCD sikh de ?
pote achcharr siNgh dee
kiNnaa guurrhaa saak hai
aakharr ate akaaNkshaa

piche piche rijk
aaiaa nand kishor
chal ke duur bihaar toN
gaddii baitth siaaldaa

– Surjeet Patar

—————————————–
there came Nand Kishore

in the pursuit of a living
there came Nand Kishore
from far lands of Bihar
on board Siaalda Express
along with many more

along came Ram Kali
his pretty bride
at a village Baahevaal
near Ludhiana
Ram Kali’s womb
rooted and sprouted
gave birth to his daughter
they named her Madhuri

yesterday, I saw Madhuri
at the same village school
wearing ribbons on her pigtails
scribbling on her writing board
‘oorha airha’ the first alphabets of Punjabi

scribbling on her writing board
oorha airha?
the daughter of Nand Kishore
so surreal is the relation of
alphabets and a living

apple of eyes of the same village
grandchildren of Achchar singh
ride their dad’s car
go to the convent school in Ludhiana
to learn ABCD

to learn ABCD?
grandchildren of Achchar singh
so surreal is the relation of
alphabets and aspirations

in the pursuit of a living
there came Nand Kishore
from far lands of Bihar
on board Siaalda Express
along with many more

– Surjeet Patar (Translated by Jasdeep)


Surjeet Patar reciting ‘Aiya nand Kishore’

Source: This is an acclaimed poem by renowned Punjabi poet Surjeet Patar .
English translation is by Jasdeep

ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ/Weaknesses

ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ

ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਸੀ
ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਿਆਰ

Read it in roman script

Weaknesses

You had none.

I had one.

I loved.

Source: A friend shared this poem by famous playwright and poet Bertolt Brecht

Punjabi Translation is by yours truly.

Disclaimer: The original verse has come to me via hearsay. Any updates from readers will be appreciated.

ਉੱਕ ਗਿਆ ਸੁਪਨਾ/ A Dream Deferred

ਕਿਸੇ ਉੱਕ ਗਏ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ?

ਕੀ ਇਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼ ਦੀ ਤਰਾਂ..
ਕਿਸੇ ਅੱਲੇ ਜ਼ਖਮ ਦੀ ਤਰਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਤੇ ਫਿਰ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਬੇਹੇ ਮਾਸ ਦੀ ਤਰਾਂ ਦੁਰਗੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਕਿਸੇ ਰਸਭਰੀ ਮਠਿਆਈ ਦੀ ਤਰਾਂ
ਖੰਡ ਦੀ ਪਰਤ ਬਣਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਭਾਰੇ ਬੋਝ ਦੀ ਤਰਾਂ
ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ..

ਜਾਂ ਫਿਰ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?

Read it in Roman Script

A Dream Deferred

What happens to a dream deferred?

Does it dry up
like a raisin in the sun?
Or fester like a sore–
And then run?
Does it stink like rotten meat?
Or crust and sugar over–
like a syrupy sweet?

Maybe it just sags
like a heavy load.

Or does it explode?

Source: A Dream Deferred is one of  the best known poems of American poet Langsten Hughes . Punjabi Translation is by yours truly.